logotyp

POZYTYWNE SCHEMATY W TERAPII SCHEMATÓW OSÓB W OKRESIE PÓŹNEJ DOROSŁOŚCI

Terapia schematów (schema therapy, ST) to podejście o udowodnionej skuteczności w leczeniu zaburzeń osobowości oraz innych złożonych zaburzeń, którego podstawę konceptualizacji stanowią wczesne nieadaptacyjne schematy (early maladaptive schemas, EMS), rozumiane jako ogólne wzorce składające się z emocji, wspomnień i przekonań oraz dotyczące relacji osoby z innymi, wykształcone w dzieciństwie i utrwalane przez całe życie. W miarę rozwoju koncepcji, wprowadzono pojęcie wczesnych adaptacyjnych schematów (early adaptive schemas, EAS), definiowanych w analogiczny do EMS sposób, jednak stanowiących przeciwwagę, odpowiadając za kształtowanie pozytywnych – zamiast negatywnych – wzorców i przekonań.
Videler i in. (2020) postawili hipotezę, że praca z wczesnymi adaptacyjnymi schematami może istotnie przyczyniać się do efektywności terapii w grupie pacjentów z zaburzeniami osobowości w okresie późnej dorosłości. Dokonano przeglądu literatury oraz analizy studium przypadku, które pozwoliły na sformułowanie wstępnych wniosków, popierających hipotezę.
Okazało się, iż kierowanie uwagi na EAS w terapii schematów osób w okresie późnej dorosłości może prowadzić do wzmacniania Trybu Zdrowego Dorosłego (a więc do oddziaływania kluczowego dla pracy w terapii schematów, oznaczającego wspieranie pożądanych postaw i zasobów radzenia sobie pacjenta). Wśród możliwych rezultatów wymienia się także: ułatwione wprowadzanie technik doświadczeniowych, takich jak praca wyobrażeniowa, wzmacnianie relacji terapeutycznej oraz pomoc w zmianie negatywnych przekonań pacjenta.
Powyższe wnioski dają podstawy do dalszych badań, spośród których jako najważniejszą kwestię autorzy wskazują walidację Kwestionariusza Pozytywnych Schematów Younga dla osób w okresie późnej dorosłości (Young Positive Schema Questionnaire, YPSQ).

Videler, A. C., van Royen, R. J., Legra, M. J., Ouwens, M. A. (2020). Positive schemas in schema therapy with older adults: clinical implications and research suggestions. Behavioural and Cognitive Psychotherapy, 1-11.
DOI: 10.1017/S1352465820000077.

Zuzanna Jopkiewicz

OKSYTOCYNA W LECZENIU I ZAPOBIEGANIU PTSD

Udział oksytocyny w mechanizmie regulacji stresu jest dość dobrze znany: po pierwsze hormon szczęścia pośredniczy przy wydzielaniu kortyzolu w stresogennych sytuacjach; po drugie oksytocyna jest antagonistą dla wielu obszarów zaangażowanych w przeżywanie stresu. Najnowsze badania wskazują też na zaangażowanie tego neuroprzekaźnika w proces regulacji wydzielania neurotroficznego czynnika pochodzenia mózgowego, odpowiedzialnego za wzrost neuronów i powstawanie pomiędzy nimi nowych połączeń.
Ze względu na to ostatnie odkrycie, pojawiły się hipotezy o możliwym użyciu zastrzyków z oksytocyny w celu poprawienia stanu pacjentów chorych na PTSD. Podwyższony poziom oksytocyny powinien zmniejszać stres i ułatwić przeżywanie doświadczeń wymagających budowania nowych połączeń w mózgu.
Badacze z uniwersytetu w Rzymie przeprowadzili metaanalizę sześciu randomizowanych kontrolowanych badań klinicznych, uwzględniających podawanie oksytocyny osobom chorym lub zagrożonym PTSD. Wyniki nie są jednoznaczne: niektóre z analizowanych badań nie pokazały żadnych różnic w poziomie stresu i lęku; inne natomiast wykazały znaczne polepszenie wyników grupy badanej narzędziem Responses to Script Driven Imagery Scale (RSDI), używanym w diagnozie PTSD. Poprawę wyników grupy badanej uzyskano również w tych eksperymentach, które brały pod uwagę nerwowość i lęk raportowane przez badanych a nie mierzone testami.
Druga bateria analizowanych badań dotyczyła skutków dłuższego podawania oksytocyny - co najmniej przez osiem dni. U badanych poddanych takiej terapii zaobserwowano z jednej strony znacząco słabsze objawy stresu pourazowego, ale z drugiej doświadczyli szeregu skutków ubocznych, m. in. problemów laryngologicznych czy bólów głowy.
Przedstawione wyniki wspierają hipotezę o wpływie poziomu oksytocyny na objawy PTSD, jednak nie wskazują jednoznacznie jaki jest mechanizm oddziaływania tego neuroprzekaźnika na symptomy choroby, ani w jaki sposób mogłoby przebiegać leczenie.

Di Lorenzo G, Longo L, Jannini TB, et al. (2020). Oxytocin in the prevention and the treatment of post-traumatic stress disorder: a systematic review of randomized controlled trials. Journal of Psychopathology 26, 107-118.

DOI: 10.36148/2284-0249-370

Henryk Skrzyński

APLIKACJA DIAGNOZUJĄCA DEPRESJĘ POPORODOWĄ?

Depresja poporodowa dotyka obecnie 6,5-14,5% kobiet na całym świecie. Zaburzenie to wpływa nie tylko na samopoczucie matki, ale przyczyniać się może również do powstawania zaburzeń w rozwoju poznawczym i emocjonalnym jej dziecka. Powstało wiele badań zajmujących się depresją poporodową, jednak odnoszą się one w większości do matek zdrowych dzieci, podczas gdy nasza wiedza na temat matek dzieci leczonych na oddziałach intensywnej terapii pozostaje niewielka. Są one szczególnie narażone na stres i niepokój, związane z leczeniem, jak również z ograniczeniem kontaktu ze swoim dzieckiem. Aby w prosty i szybki sposób wykryć przypadki depresji poporodowej u tych kobiet, stworzono specjalną aplikację na telefony z oprogramowaniem Androida, opartą na Edinburgh Postnatal Depression Scale (EPDS).
W badaniu, przeprowadzonym za pomocą aplikacji, wzięło udział 40 kobiet, podzielonych na grupy ze względu na opiekę medyczną udzielaną dziecku (opieka mieszana lub opieka na oddziale intensywnej terapii noworodków). Odkryto, że prawdopodobieństwo wystąpienia depresji poporodowej u matki jest wyższe (5,343), jeśli jej dziecko pozostaje pod opieką na oddziale neonatologii. Bardziej narażone na depresję są również kobiety, które rodzą swoje pierwsze dziecko (3,756).
Niniejsze badanie sugeruje więc, że kobiety, których dziecko znajduje się na oddziale intensywnej terapii, powinny być objęte szczególną opieką i wsparciem psychologicznym, aby w miarę możliwości powstrzymać u nich rozwój depresji poporodowej.

Sarli, D., Asmawati, M. I., Yanti, M., Gunawan, I. (2020). Baby Blues Screening for Mothers with Babies Cared for in the NICU Room Based on Android Applications. International Medical Journal

Aleksandra Alberska

NIEBEZPIECZNE ROZGRYWKI - UZALEŻNIENIE OD GIER KOMPUTEROWYCH I JEGO PRZYCZYNY

Gry komputerowe zyskują na popularności, co prowadzi do pojawiania się problemów w związku z ich nadużywaniem. Zaburzenie określane jako gaming disorder (GD) pojawiło się w najnowszej klasyfikacji zaburzeń psychicznych Amerykańskiego Towarzystwa Psychologicznego. Piotr Grajewski oraz Małgorzata Dragan postanowili zbadać zależności pomiędzy negatywnymi doświadczeniami w dzieciństwie, stylem przywiązania, dysocjacją oraz uzależnieniem od gier komputerowych.
Analizie poddanych zostało 1288 graczy między 15 a 67 rokiem życia. Badani wypełniali cztery kwestionariusze: Skalę Internet Gaming Disorder (IGD), Kwestionariusz Doświadczeń z Dzieciństwa, Skalę Doświadczenia w Bliskich Relacjach (Experiences in Close Relationship-Revised) oraz Curious Experience Survey (CES) - kwestionariusz złożony z trzech skal: zaabsorbowania, amnezji i depersonalizacji, czyli mechanizmów dysocjacji. Spośród badanych 152 osoby zostały uznane za cierpiące na GD. Okazało się, że wyższe wyniki w kwestionariuszach uzupełnianych przez badanych korelują z wyższymi wynikami na skali IGD.
Badacze wykazali, że trudne doświadczenia z dzieciństwa (szczególnie przemoc psychiczna i zaniedbanie emocjonalne) realnie zwiększają ryzyko uzależnienia od gier komputerowych. Czynnikiem wpływającym na podatność na GD jest także doświadczanie lęku w bliskich relacjach. Dodatkowym rezultatem badania jest wykazanie, że mężczyźni są bardziej podatni na GD niż kobiety. Grajewski i Dragan zaznaczyli wiele ograniczeń zastosowanej przez nich metody badawczej, podkreślając konieczność prowadzenia dalszych badań w zakresie uzależnień od gier komputerowych.

Grajewski, P., Dragan, M. (2020). Adverse Childhood Experiences, Dissociation, and Anxious Attachment Style as Risk Factors of Gaming Disorder. Addictive Behaviors Reports, 100269.
DOI: 10.1016/j.abrep.2020.100269


Lena Fałtynowicz

LECZĄCY WPŁYW HORMONU MIŁOŚCI

Najnowsze badania zespołu naukowców z King’s College London wykazały, że możliwe jest użycie oksytocyny w celu leczenia zaburzeń i chorób psychicznych, szczególnie tych o objawach związanych z lękiem społecznym. Wspomniany wcześniej hormon kojarzony jest głównie z przywiązaniem, zaufaniem i miłością. Dlatego nie wydaje się być zaskakującym, że oksytocyna wpływa pozytywnie na nasze relacje społeczne. Wydzielana jest w podwzgórzu. Oddziałuje na szereg zachowań zarówno kobiet jak i mężczyzn, jednak szczególnie istotnie wpływa na przebieg porodu oraz na stan organizmu matki tuż po nim. To między innymi dzięki oksytocynie wytwarzana jest więź mamy z dzieckiem. Ponadto, jak dowiedli londyńscy naukowcy, hormon ten może działać zbawiennie w przypadku leczenia objawów chorób psychicznych, takich jak schizofrenia, autyzm, lęk, czy depresja.
Badacze przeprowadzili eksperyment używając oksytocyny w rozpylaczu. Okazało się, że jej działanie było odmienne w zależności od ścieżki, jaką trafiała do mózgu. Zjawisko to mierzono za pomocą fMRI. Wykazano, że oksytocyna hamuje przepływ krwi do ciała migdałowatego, które jest głównym obszarem mózgu zaangażowanym w przetwarzanie emocji, relacji społecznych, a co za tym idzie także lęku społecznego. W efekcie stany związane z lękiem i negatywnymi emocjami zostają znacznie wyciszone. Dlatego terapia oksytocyną wydaje się być skuteczna w przypadku leczenia wyżej wymienionych chorób, czy zaburzeń. Naukowcy zaznaczyli, że kolejne badania związane z oksytocyną, powinny skupiać się na jej wpływie na konkretne obszary mózgu. To odkrycie byłoby przełomowe w zakresie leczenia psychiatrycznego ukierunkowanego na konkretne zaburzenia oraz choroby.

Martins, D. A., Mazibuko, N., Zelaya, F., Vasilakopoulou, S., Loveridge, J., Oates, A., & McAlonan, G. (2020). Effects of route of administration on oxytocin-induced changes in regional cerebral blood flow in humans. Nature Communications, 11(1), 1-16.

DOI: 10.1038/s41467-020-14845-5


Agata Florczyk

Studenckie Koło Naukowe Psychoterapii DIALOG
Wydział Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego
ul. Stawki 5/7, 00-183 Warszawa
logotyp