logotyp

Z przyjemnością prezentujemy recenzję książki Profilaktyka traumy" pod redakcją Alicji Senejko i Magdaleny Żurko. Recenzja powstała we współpracy z wydawnictwem Oficyna Wydawnicza Impuls. Książka jest dostępna na stronie Wydawnictwa (https://www.impulsoficyna.com.pl/psychologia/2060-profilaktyka-traumy.html). Zapraszamy do lektury!

 

Psychologia traumy jest dość nową dziedziną nauki, ale na pewno bardzo ważną. W potocznym rozumieniu, trauma to wstrząsające wydarzenie, które przynosi trwałe zmiany w ludzkiej psychice. W psychologii zjawisko to definiuje się jako ekspozycję na wyjątkowo groźny stresor, związany m.in. ze śmiercią kogoś bliskiego, zagrożeniem zdrowia lub życia swojego lub innych, czy też doświadczeniem przemocy, zwłaszcza seksualnej. Wydarzeniu traumatycznemu towarzyszy lęk i poczucie bezradności, a takie doświadczenie może skutkować wystąpieniem u osoby doświadczającej traumy zespołu stresu pourazowego (post-traumatic stress disorder - PTSD). Warto być świadomym tego, że odczucie traumy jest raczej subiektywne - to, co dla jednej osoby jest traumatyczne, wcale nie musi być takie dla kogoś innego. Z tego powodu w psychologii używa się często określenia potencjalnie traumatyczne wydarzenie.

 

Przyczyny traumy, jej oblicza i sposoby zapobiegania stanowią temat omawianej książki - Profilaktyka traumy. Praktyka i badaniapod redakcją naukową Alicji Senejko i Magdaleny Żurko. Tom ma formę zbioru artykułów naukowych uszeregowanych tematycznie. Pierwsza część stanowi podstawę teoretyczną służącą do diagnozy traumy i analizy specyficznych reakcji na nią. Przedstawiono poszczególne etapy reagowania na wydarzenia traumatyczne oraz możliwe strategie obrony psychologicznej przed jego skutkami; oceniono także ich skuteczność. W kolejnej części tomu badacze przedstawiają liczne wyniki badań i zajmują się różnymi aspektami kategorii traumy - neuronalnym, społecznym i duchowym. Trzecia część dotyczy natomiast, jak w tytule, profilaktyki traumy. Opisane zostały sposoby, dzięki którym potencjalnie traumatyczne wydarzenia mogą być postrzegane jako mniej groźne, np. dzięki programom pomocowym i zwiększaniu świadomości społecznej dotyczącej zdrowia psychicznego.

 

Choć mogłoby się wydawać, że forma zbioru artykułów naukowych jest mało przystępna, według mnie omawiana książka może być czytana nawet przez osoby mające niewiele wspólnego z psychologią, ponieważ została napisana językiem zrozumiałym. Formuła tomu jest także dość urozmaicona. Składają się na niego zarówno artykuły teoretyczne i prace stanowiące przegląd współczesnych badań, jak i scenariusze warsztatów i stadia przypadku. Te ostatnie mogą być na tyle interesujące, iż stanowią przykład psychologii z życia wziętej- opisane zostały przypadki konkretnych osób, ich sytuacji życiowych i charakterów, a także tego, jak dane wydarzenie traumatyczne wpłynęło na ich życie. Dzięki zapoznaniu się z historiami takich ludzi czytelnik może w praktyce zobaczyć, czym realnie jest trauma, przez co być może będzie lepiej rozumiał problemy ludzi ze swojego otoczenia.

 

Sądzę, że publikacje takie jak Profilaktyka traumymają ważne społeczne znaczenie, ponieważ zwiększają świadomość ludzi na temat tego, jak poważne konsekwencje może mieć doświadczenie przez człowieka traumatycznego wydarzenia. W tomie zostały opisane zdarzenia, o których wielu ludzi nigdy nie pomyślałoby jako potencjalnie traumatycznych - np. bycie ofiarą szyderstw z powodu otyłości, wykluczenie społeczne, zdrada w małżeństwie czy też nieotrzymanie odpowiedniej stymulacji od rodziców w okresie niemowlęctwa. Niezwykle ważne jest to, by jak największe rzesze społeczeństwa zostały uświadomione o tym, że coś, co im samym nie wydaje się groźne, może mieć poważne konsekwencje dla psychiki innej osoby. Autorzy tomu zawarli w nim także inną wartościową myśl - konsekwencje naszych działań mogą przynieść drugiemu poważną szkodę - musimy więc stale polepszać nasze zdolności współczucia i delikatności.

 

Jeden z wstrząsających według mnie artykułów dotyczy przeciwdziałania samobójstwom popełnianym przez uczniów polskich szkół. Opisano w nim badanie na temat poziomu wiedzy dotyczącej problemu samobójstw wśród dzieci i młodzieży. Testowi zostali poddani pracownicy oświaty, do których często uczniowie mający poważne problemy zgłaszają się w pierwszej kolejności. Okazuje się, że psychologowie szkolni, pedagodzy i nauczyciele nie wiedzą prawie nic o rozpoznawaniu kryzysu suicydalnego, który często wynika z doświadczonej przez dzieci i młodzież traumy. Problem ten nadal stanowi w Polsce tabu - niewiele miejsca poświęca mu się na studiach psychologicznych czy pedagogicznych, co może przynieść tragiczne skutki. Przykładowo, co drugi uczestnik badania sądził, że uczeń mówiący o samobójstwie raczej nie jest skłonny go popełnić. Aż 64% badanych stwierdziło też, że osoby, które zamierzają targnąć się na swoje życie, nie wysyłają żadnych sygnałów ostrzegawczych. Taka wiedza jest podstawowa dla osób, od których w dużej mierze zależy bezpieczeństwo dzieci i młodzieży; widzimy jednak, jak duża część z nich powiela mity. Omawiany artykuł jest więc jednym z ważniejszych przykładów, dlaczego powinno się rozpowszechniać wiedzę o profilaktyce traumy.

 

Ponadto, tytuł ten jest dowodem na to, jak szybko rozwija się polska nauka. Czytelnik może zaznajomić się z badaniami przeprowadzonymi przez polskich naukowców, wysnutymi przez nich teoriami, a także nowatorskimi rozwiązaniami. Świetnym przykładem może być projekt Prosoma - baza interaktywnych ćwiczeń, wykorzystujących techniki terapii behawioralnej i mindfulness, które mają zredukować poziom lęku odczuwany przez pacjentów onkologicznych, zmniejszając jednocześnie prawdopodobieństwo, że doświadczenie choroby okaże się dla nich traumatyczne.

 

 

Profilaktyka traumy. Praktyka i badania pod redakcją Alicji Senejko i Magdaleny Żurko to pozycja z pewnością ważna i wartościowa. Wiedza społeczeństwa dotycząca doświadczeń traumatycznych (i zdrowia psychicznego w ogóle) jest naprawdę niezbędna i może przyczynić się do poprawy dobrostanu psychicznego wielu ludzi.

 

Dominika Lis

Studenckie Koło Naukowe Psychoterapii DIALOG
Wydział Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego
ul. Stawki 5/7, 00-183 Warszawa
logotyp